مورّخان عرب « 1 » تصوّر كرده اند به ساختن كشتيهاى فراوان ، اطلاق نمىشود ، بلكه به گفتهء طبرى اسم مكانى است ، آنجا كه گفته است : « او به تنهايى سوار بركشتى شد و به جز مسيحيان بااو كسى نبود تااينكه به ذات الصوارى رسيدند و به گروه زيادى از مردم روم كه برپانصد ياششصد كشتى سوار بودند برخوردند « 2 » ونيز گفته است : « عبداللّه پس از شكست نيروها ، چند روزى در ذات الصوراىبسر برد » « 3 » نامگذارى چنين جايى جز مكانى كه منبع چوبهاى مورد نياز ساختن كشتى هاست ، ممكن نيست . آزادى آن عاجز ماند . مورّخان بر اين عقيده‌اند كه معاويه پس ازمأيوس شدن از آزادى اين شهر ، در شوّال سال 19 هجرى ( 640 م ) « 4 » و به گفته‌اى سال ( 20 ه ) « 5 » با توسّل به زور آن شهر را آزاد كرد . امّا دست يا بى به طرابلس در دوران فرمانروايى يزيد پسر ابوسفيان به دليل برخوردارى آن از قلعه‌هاى استوار و محكم ، بر مسلمانان دشوار گرديد به گونه‌اى كه آزادى آن بستگى به ايجاد برج و بارو در دريا و خشكى داشت كه مدّتها به طول مىانجاميد ، چنان كه ايجاد قلعه و برج و باروى « قيساريه » حدود هفت سال ( از جمادى الاول سال 13 ه تا شوال سال 20 ه ) طول كشيد ، به همين خاطر « يزيد » ناگزير شد كه از آزادى شهر طرابلس چشم بپوشد تا آنكه امكاناتى برايش فراهم گردد . « 6 » او با نيروى تدبير و بدون جنگ و خونريزى « عسقلان » را آزاد كرد و مرز داران را در آنجا اسكان داد و نگهبانانى را بر آن گماشت . « 7 » هنگامى كه يزيد پسر ابوسفيان در اثر بيمارى طاعون در « عمواس » از دنيا رفت و فرمانروايى شام به برادرش معاويه كه در آزادى شهرهاى ساحلى با وى تشريك مساعى

--> ( 1 ) - الكندى ، كتاب الولاة وكتاب القضاة ، ص 13 . ( 2 ) - طبرى ، ج 5 ص 70 ( حوادث سال 31 ه ) . ( 3 ) - همان مدرك ، ابن اثير ، ج 3 ، ص 118 . ( 4 ) - بلاذرى ، ج 1 ، ص 167 - 169 . ( 5 ) - بلاذرى ، ج 1 ، ص 169 . ( 6 ) - عبدالعزيز سالم ، طرابلس الشام فى التاريخ ، ص 32 ، اسكندريه 1967 . ( 7 ) - بلاذرى ، ج 1 ، ص 169 .